Kiedy myślimy o zmianach w finansach osobistych, często przychodzi nam do głowy styczeń. Nowy rok, nowe cele, postanowienie, że tym razem będziemy więcej oszczędzać, zaczniemy inwestować albo wreszcie uporządkujemy swoje wydatki. Sama dobrze znam ten mechanizm w innym obszarze życia. W styczniu założyłam, że do końca roku przeczytam co najmniej 12 książek, a w rzeczywistości moja lista pozycji „do przeczytania” zamiast się skracać, tylko się wydłuża. Łatwo wyznaczać sobie cele na początku roku, ale znacznie trudniej konsekwentnie je realizować, zwłaszcza gdy codzienność szybko weryfikuje nasze plany.
Tymczasem jesteśmy już w czwartym kwartale tego roku, a to idealny moment, żeby na chwilę zatrzymać się i sprawdzić, jak wygląda nasza sytuacja finansowa. Nie po to, żeby rozliczać się z każdego niepotrzebnego zakupu czy robić sobie wyrzuty, że nie udało nam się zrealizować wszystkich planów, ale by zobaczyć, co możemy zrobić jeszcze teraz, zamiast odkładać wszystkie decyzje na „potem”.
Nie musisz w ciągu najbliższych tygodni całkowicie zmieniać swojego podejścia do pieniędzy. Wystarczy kilka konkretnych działań, żeby odzyskać większą kontrolę nad budżetem, uniknąć niepotrzebnych wydatków albo lepiej przygotować się na kolejny rok.
1. Sprawdź, co wydarzyło się z Twoimi pieniędzmi w tym roku
Zanim zaczniesz planować oszczędności, warto przyjrzeć się temu, jak zarządzałaś pieniędzmi przez ostatnie miesiące. I nie mam na myśli tworzenia skomplikowanych arkuszy kalkulacyjnych czy analizowania każdej złotówki. Najważniejsze jest zrozumienie, jak wyglądała Twoja sytuacja finansowa w praktyce.
Możesz zacząć od odpowiedzi na kilka pytań:
- Czy Twoje zarobki wzrosły w tym roku?
- Czy udało Ci się regularnie odkładać pieniądze, czy raczej kończyłaś miesiące „na minusie”?
- A może mimo regularnych wpływów na konto nie widzisz większej różnicy w zgromadzonym kapitale?
Warto również sprawdzić, czy wydatki rozkładały się tak, jak zakładałaś. Być może co miesiąc udawało Ci się utrzymywać koszty na rozsądnym poziomie, ale kilka większych zakupów lub nieprzewidzianych sytuacji sprawiło, że oszczędności nie rosły tak szybko, jak planowałaś?
Jak przeprowadzić taki przegląd?
Zacznij od historii transakcji na swoim rachunku bankowym. Jeśli korzystasz z kilku kont lub kart, uwzględnij wszystkie. Sprawdź wydatki z ostatnich trzech miesięcy, a jak masz taką możliwość, porównaj je również z początkiem roku. Nie musisz analizować każdej transakcji osobno. Na początek wystarczy podział na kilka kategorii, takich jak mieszkanie, jedzenie, transport, rozrywka, zdrowie i oszczędności. Zobaczysz wtedy, które obszary pochłaniają najwięcej środków.
Przyjrzyj się wydatkom, które łatwo przeoczyć. Mogą to być drobne zakupy internetowe, kilka subskrypcji, z których korzystasz sporadycznie, albo usługi, za które płacisz tylko dlatego, że kiedyś je wykupiłaś i zapomniałaś anulować. Nie zakładaj jednak z góry, że każda taka pozycja jest zbędna. Jeśli regularnie korzystasz z płatnej aplikacji, która ułatwia Ci życie, jej koszt może być całkowicie uzasadniony. Celem nie jest wyeliminowanie wszystkich przyjemności, ale sprawdzenie, czy Twoje pieniądze faktycznie trafiają tam, gdzie chcesz.
Zwróć uwagę również na relację między zarobkami a oszczędnościami. Twoje dochody wzrosły, ale kwota odkładana co miesiąc pozostała bez zmian? Zastanów się, czy jest to świadoma decyzja, czy raczej efekt stopniowego zwiększania wydatków. Wzrost zarobków może poprawiać komfort życia, ale nie musi automatycznie prowadzić do budowania większego majątku.
Jeśli okaże się, że w tym roku nie udało Ci się odłożyć tyle, ile planowałaś, to nie znaczy, że poniosłaś porażkę. Być może pojawiły się wydatki, których wcześniej nie uwzględniałaś, albo Twój pierwotny plan był niedopasowany do rzeczywistych możliwości. Teraz możesz to uwzględnić i lepiej przygotować się na kolejny rok.
Chcesz uporządkować swoje podejście do pieniędzy, ale nie wiesz, od czego zacząć? Sprawdź kurs Finansowy START.
2. Przyjrzyj się oszczędnościom, które już masz
Kiedy myślimy o poprawie swojej sytuacji finansowej, często koncentrujemy się na tym, jak odłożyć więcej pieniędzy. Tymczasem równie ważne jest sprawdzenie, co dzieje się z oszczędnościami, które już zgromadziłyśmy. Warto wiedzieć, jakie warunki oferuje Ci bank i czy obecne rozwiązania odpowiadają Twoim potrzebom.
Czy wiesz, na jakich warunkach trzymasz swoje pieniądze?
Jeśli część oszczędności znajduje się na koncie oszczędnościowym, sprawdź jego aktualne oprocentowanie. Być może korzystasz z oferty promocyjnej, która wkrótce się kończy, albo warunki rachunku zmieniły się od momentu jego otwarcia. Zwróć uwagę nie tylko na reklamowane oprocentowanie, ale również na czas obowiązywania promocji, limit kwoty objętej wyższym oprocentowaniem i ewentualne warunki, które trzeba spełnić. Czasami oferta wygląda atrakcyjnie na pierwszy rzut oka, ale po uwzględnieniu wszystkich zasad okazuje się mniej korzystna, niż zakładałyśmy.
Podobnie warto przyjrzeć się lokatom. Sprawdź, kiedy się kończą, na jakich zasadach możesz wypłacić środki i co stanie się z pieniędzmi po upływie okresu lokaty. Dzięki temu nie będziesz musiała podejmować decyzji w ostatniej chwili.
Jak lokować oszczędności?
Warto przede wszystkim rozdzielić pieniądze według ich przeznaczenia i momentu, w którym mogą być Ci potrzebne. Inaczej powinnaś traktować środki, które mają zapewnić Ci bezpieczeństwo w razie utraty dochodu lub nieprzewidzianych wydatków, a inaczej pieniądze odkładane na cel, który chcesz zrealizować za kilka czy kilkanaście lat.
Poduszka finansowa powinna być łatwo dostępna, dlatego warto przechowywać ją w miejscu, z którego możesz szybko wypłacić pieniądze, np. na koncie oszczędnościowym. Jej wysokość zależy od Twojej sytuacji, ale często przyjmuje się, że powinna odpowiadać równowartości od 3 do 6 miesięcy podstawowych wydatków. Dzięki temu w razie nieprzewidzianej sytuacji nie będziesz musiała od razu sięgać po kredyt ani sprzedawać inwestycji w niekorzystnym momencie.
Inaczej możesz podejść do pieniędzy, których nie potrzebujesz na bieżące wydatki, ale które mogą Ci się przydać za kilka miesięcy lub lat. W takim przypadku warto rozważyć np. lokatę, jeśli jej warunki odpowiadają Twoim potrzebom i możesz pozwolić sobie na ograniczony dostęp do środków przez określony czas. Najważniejsze, żeby nie zamrażać pieniędzy, które mogą być Ci potrzebne wcześniej.
Gdy masz już odpowiednie zabezpieczenie finansowe, a część kapitału możesz przeznaczyć na dłuższy okres, możesz również rozważyć inwestowanie. W zależności od Twojej wiedzy, celów i akceptowanego ryzyka mogą to być np. ETF-y. Pamiętaj jednak, że inwestowanie nie gwarantuje zysku, a wartość inwestycji może spadać.
Możesz część pieniędzy trzymać na łatwo dostępnym koncie, część przeznaczyć na lokatę, a dopiero pozostałą kwotę rozważyć w kontekście długoterminowego inwestowania. Najważniejsze, żeby decyzje wynikały z Twojej sytuacji finansowej i celów, a nie wyłącznie z chęci uzyskania jak najwyższego oprocentowania czy potencjalnego zysku.
Jeśli chcesz rozwijać swoją wiedzę o inwestowaniu, dołącz do Klubu Inwestorek.
3. Zaplanuj wydatki, które czekają Cię do końca roku
Ostatni kwartał roku bywa kosztowny. Nawet jeśli na co dzień dobrze kontrolujesz swój budżet, w październiku, listopadzie i grudniu mogą pojawić się wydatki, które znacząco zwiększą miesięczne koszty. Święta, prezenty, wyjazdy, spotkania z bliskimi czy większe zakupy to tylko część przykładów. Często zdajemy sobie sprawę z tych wydatków z wyprzedzeniem, ale nie uwzględniamy ich w budżecie. W efekcie grudzień zaskakuje nas kosztami, które wcale nie były nieprzewidywalne.
Ile będą kosztować Cię ostatnie trzy miesiące roku?
Zrób krótką listę większych wydatków, które prawdopodobnie poniesiesz do końca grudnia. Nie musisz od razu znać dokładnej kwoty każdej pozycji. Na początek wystarczy realistyczny szacunek. Jeśli planujesz przeznaczyć 800 zł na prezenty i świąteczne spotkania, 2500 zł na wyjazd noworoczny, a dodatkowo spodziewasz się większego rachunku w wysokości 700 zł, uwzględnij te kwoty w swoim planie. Łącznie daje to 4000 zł wydatków, na które warto wcześniej się przygotować.
Jeśli masz już środki odłożone na te cele, sprawa jest prosta. Jeśli nie, możesz sprawdzić, czy jesteś w stanie pokryć koszty z bieżących dochodów, rozłożyć część zakupów na wcześniejsze miesiące albo ograniczyć wydatki, które nie są dla Ciebie priorytetem. To ważny krok do świadomego decydowania o tym, na co chcesz przeznaczyć pieniądze, zamiast podejmować kolejne decyzje zakupowe pod presją czasu.
Ustal własny budżet na święta
Szczególnie polecam wcześniejsze ustalenie kwoty, którą możesz przeznaczyć na święta bez naruszania pieniędzy potrzebnych na bieżące zobowiązania i bezpieczeństwo finansowe. Dla jednej osoby będzie to kilkaset złotych, dla innej więcej. Wszystko zależy od dochodów, sytuacji rodzinnej i indywidualnych możliwości.
Warto również pamiętać, że nie musisz kupować prezentów w określonej cenie tylko dlatego, że tyle wydają inni. To samo dotyczy wyjazdów i spotkań. Nie każdy plan musi zostać zrealizowany w najbardziej kosztownej wersji. Czasami drobna zmiana pozwala zachować to, co najważniejsze, bez niepotrzebnego obciążania budżetu. Jeśli na ten moment nie stać Cię na określony poziom wydatków, lepiej dostosować plany do własnych możliwości niż rozpoczynać nowy rok z dodatkowym zobowiązaniem. Dobrze zaplanowane finanse polegają na tym, że możesz wydawać pieniądze na to, co jest dla Ciebie ważne, bez narażania swojego bezpieczeństwa finansowego.
4. Sprawdź, czy możesz wykorzystać dostępne korzyści podatkowe
Końcówka roku to również dobry moment, żeby przyjrzeć się rozwiązaniom, które mogą mieć znaczenie dla Twoich finansów w dłuższej perspektywie. Jednym z przykładów są indywidualne konta emerytalne, czyli IKE i IKZE. To rozwiązania, które mogą wspierać długoterminowe oszczędzanie i inwestowanie, ale różnią się zasadami opodatkowania i warunkami korzystania ze zgromadzonych środków. Najpierw zadbaj jednak o bieżące zobowiązania i odpowiednią poduszkę finansową. Jeśli rozważasz IKE lub IKZE, wykorzystaj ostatni kwartał roku na zapoznanie się z zasadami działania tych rachunków i porównanie dostępnych ofert.
W 2026 roku limit wpłat na IKE wynosi 28 260 zł. Na IKZE możesz wpłacić do 11 304 zł, a jeśli prowadzisz pozarolniczą działalność gospodarczą, do 16 956 zł. Wpłaty na IKZE możesz odliczyć od podstawy opodatkowania w rocznym zeznaniu PIT. Wpłaty na IKE nie dają takiej bieżącej ulgi, ale po spełnieniu warunków wypłaty zyski z tego rachunku nie podlegają podatkowi od zysków kapitałowych.
5. Wyznacz jeden cel finansowy na ostatni kwartał roku
Na koniec zostawiłam coś, co może wydawać się najprostsze, ale w praktyce często sprawia nam trudność. Ile razy zdarzyło Ci się pomyśleć, że w przyszłym roku będziesz więcej oszczędzać, lepiej zarządzać pieniędzmi albo wreszcie zaczniesz inwestować? Takie postanowienia są dobrym początkiem, ale bez konkretnego planu zazwyczaj pozostają tylko deklaracjami. Zamiast tworzyć długą listę celów na 2027 rok, wybierz jeden, na którym skupisz się jeszcze w tym kwartale. Ważne, żeby cel był dostosowany do Twojej sytuacji i żebyś wiedziała, jakie działania przybliżą Cię do jego realizacji.
Przede wszystkim określ, co chcesz osiągnąć i dlaczego jest to dla Ciebie ważne. Jeśli chcesz zwiększyć oszczędności, ustal konkretną kwotę. Jeśli Twoim priorytetem jest uporządkowanie finansów, możesz postanowić, że do końca roku przeanalizujesz wydatki, sprawdzisz warunki swoich rachunków i przygotujesz budżet na kolejne miesiące.
A co, jeśli Twoim celem jest rozpoczęcie inwestowania?
Zacznij od zdobycia wiedzy, poznania podstawowych instrumentów finansowych i określenia, jaką kwotę rzeczywiście możesz przeznaczyć na inwestowanie.
Chcesz przejść z nami przez ten proces krok po kroku? Zapisz się na listę oczekujących na kurs Inwestowania od Podstaw 2.0. W listopadzie pojawi się krótka możliwość na dołączenie!
Podczas studiów magisterskich na kierunku finansowym jeden z wykładowców zapytał nas, kto z sali inwestuje. Rękę podniosła może jedna czwarta osób, a mówimy tu o grupie, która przecież uczyła się o finansach. Dlaczego o tym wspominam? Bo łatwo odnieść wrażenie, że wszyscy wokół już inwestują, mają swoje portfele i doskonale wiedzą, co robią. W rzeczywistości nawet zdobywanie wiedzy finansowej nie oznacza, że od razu przechodzimy do działania.
Jeśli do tej pory nie zaczęłaś inwestować, nie musisz robić sobie wyrzutów. Wykorzystaj najbliższe tygodnie na poznanie podstaw i przygotowanie się do podjęcia świadomej decyzji. A jeśli nie masz jeszcze poduszki finansowej, to właśnie jej zbudowanie może być najlepszym celem na kolejne miesiące. Ważne, żeby nie porównywać swoich postępów z innymi. To, że ktoś inwestuje określoną kwotę co miesiąc albo osiągnął konkretny poziom oszczędności, nie oznacza, że Ty musisz zrobić to samo. Każda z nas ma inne dochody, zobowiązania i cele i każda kiedyś zaczynała.
Checklista finansowa na koniec roku:
- Przejrzeć historię transakcji i sprawdzić, na co wydawałam pieniądze w ostatnich miesiącach.
- Porównać swoje dochody z kwotą, którą udało mi się odłożyć.
- Sprawdzić oprocentowanie kont oszczędnościowych i warunki lokat.
- Upewnić się, że wiem, na co przeznaczę zgromadzone oszczędności i które środki powinny pozostać łatwo dostępne.
- Spisać większe wydatki, które czekają mnie do końca grudnia.
- Ustalić budżet na święta, prezenty i ewentualne wyjazdy.
- Wybrać jeden konkretny cel finansowy na ostatni kwartał roku.
- Zaplanować pierwszy krok, który przybliży mnie do jego realizacji.
Nie czekaj do stycznia, żeby zadbać o swoje finanse
Początek nowego roku może być dobrym momentem na wyznaczanie celów, ale nie ma powodu, żeby odkładać wszystkie finansowe decyzje do stycznia. Ostatnie miesiące 2026 roku możesz wykorzystać na sprawdzenie, jak wygląda Twoja sytuacja finansowa, uporządkowanie oszczędności, przygotowanie się na większe wydatki i świadome zaplanowanie kolejnych kroków.
Wybierz jeden lub dwa obszary, które są dla Ciebie najważniejsze, i zacznij od nich. Być może okaże się, że wystarczy lepiej zaplanować wydatki, a może dojdziesz do wniosku, że czas zdobyć wiedzę o inwestowaniu albo dokładniej przyjrzeć się swoim produktom finansowym. Najważniejsze, żebyś nie traktowała końca roku jako kolejnego terminu, przed którym musisz zdążyć ze wszystkim. Potraktuj go jako okazję do świadomego spojrzenia na swoje pieniądze i przygotowania się na kolejny etap.
